2025 was een fijn leesjaar.
Het jaar begon met het nieuwe boek van mijn favoriete zelfhulp-anti-goeroe, Oliver Burkeman, en voerde me langs prachtige romans als Oroppa en Orbital, via de biografieën van Elon Musk en Yvon Chouinard (oprichter Patagonia), naar lessen over schrijven en het leven van Anne Lamott – waar ik vaak hardop om gelachen heb.
Veel van deze boeken besprak ik in de Grip op de Chaos Podcast, mijn wekelijkse podcast met Rens de Jong. Dat geldt ook voor de films en series – zie onderaan deze post.
Vier boeken sprongen er dit jaar voor mij uit. En niet toevallig, vermoed ik, proberen ze alle vier onze tijd te duiden. Twee romans met een dystopisch karakter, maar een hoopvolle boodschap; een filosofisch boek over hoe ons te bevrijden uit het denken in “Separation”; en een boek over de kwetsbaarheid van de mij zo dierbare democratie.
In Ascension – Martin MacInnes
In Ascension volgt Leigh Hasenbosch, een jonge microbioloog uit Rotterdam die gefascineerd is door het onderwaterleven. Wanneer in de Atlantische Oceaan een mysterieuze geul wordt ontdekt, sluit ze zich aan bij een expeditie op zoek naar sporen van het eerste leven. Dat zet al haar aannames over het begin van het leven op zijn kop. Haar reis voert haar van de oceaan naar de ruimte, terwijl ze telkens moet kiezen tussen haar familie en een toekomst in het onbekende. Wat ik erg mooi vond, was de combinatie van wetenschap, fictie en existentiële diepgang – als een soort reflectie op de grenzen van ons aardse bestaan.
How Democracies Die – Steven Levitsky & Daniel Ziblatt
Ik heb deze bestseller dit jaar opnieuw gelezen om wat grip te krijgen op wat we om ons heen zien gebeuren. Korte versie: de democratie sterft niet met een knal, maar met een reeks sluipende verschuivingen. Harvard-professoren Levitsky en Ziblatt beschrijven duidelijk de indicatoren van autoritair gedrag bij politieke leiders. En het gebeurt nu – onder onze ogen. Eerder schreef ik er recensie over.
The More Beautiful World Our Heart Knows Is Possible – Charles Eisenstein
Een heel ander soort boek. Een moedige en bijzondere poging om een alternatief te bieden voor het cynisme en de machteloosheid in deze tijden van crisis. Door het principe van interbeing – de diepe verbondenheid tussen alles – te omarmen, kunnen kleine, persoonlijke keuzes grote veranderingen teweegbrengen (als alternatief voor ‘the Story of Separation’, waarin we nu leven). Eisenstein toont aan hoe daden van moed en vriendelijkheid ons kunnen bevrijden van het heersende verhaal van afzondering. Het boek daagde me uit na te denken over mijn wereldbeeld, gebaseerd op verbondenheid, bewustzijn en hoop. Het beste te lezen in kleine porties – één hoofdstuk per keer.
Een goed boek, tot de laatste paar pagina’s – toen werd het plots een fantastisch boek. De nieuwe McEwan speelt zich deels af in 2119, wanneer het VK grotendeels onder water staat. Onderzoeker Tom Metcalfe zoekt naar een verdwenen gedicht uit 2014, dat slechts één keer is voorgedragen en sindsdien op mysterieuze wijze is verdwenen. Zijn zoektocht onthult onverwachte waarheden over de mensen die hij dacht te kennen. De setting is een post-apocalyptische wereld vol milieurampen en kernoorlogen, waar het leven ondanks alles doorgaat. De maatschappij is traag, met luie studenten, beperkte technologie en weinig echte reden om te leven. Het boek zit vol cynische humor, geestige kritiek op de elite, en thema’s als overspel, moord en hypocrisie. Boeiend tot aan de laatste pagina’s.
Verder heb ik afgelopen jaar erg genoten van:
The Inner Game of Tennis – Timothy Gallwey: levenswijsheid verpakt als tennisles. Politics on the Edge – Rory Stewart: de pijnlijk eerlijke politieke memoires van een bijzonder politicus. Carbon: The Book of Life – Paul Hawken: het element koolstof is overal, en het wordt tijd dat we ermee leren leven. Universality – Natasha Brown: heerlijk boekje dat begint met de moord op de leider van een groep hippie-anarchisten met een goudstaaf. Need I say more? Beste klootzak – Virginie Despentes: het nieuwste boek van Frankrijk’s punkfeministische schrijfster. Scherpe, ironische brieven over feminisme, verslaving, sociale media en veerkracht. Rauwe humor, recht voor zijn raap, met een boodschap. Same as Ever: A Guide to What Never Changes – Morgan Housel: wil je de veranderende wereld begrijpen? Kijk naar wat hetzelfde blijft. Goede afwisseling op
Hier mijn hele lijst van 2025.
Hier mijn favorieten 2024, 2023, 2022, 2021, 2020, 2019, 2018, 2017, 2016.
Mijn 6 favoriete films en series van 2025
Ik lees ze allemaal, de eindejaarslijstjes. Vaak vind ik er nieuwe inspiratie. Zo had ik de film Sinners genegeerd, maar omdat die op zowat elk lijstje “beste films van het jaar” terugkwam, ben ik er alsnog voor gaan zitten. En ja, dat was een goede film!
Prachtige “romantische fantasiefilm” van Andrew Haigh, gebaseerd op het boek Strangers van Taichi Yamada. Het verhaal draait om Adam, een eenzame scenarioschrijver in Londen, die een mysterieuze relatie opbouwt met zijn buurman Harry terwijl hij herinneringen aan zijn overleden ouders herbeleeft. De fantastische Andrew Scott (uit o.a. Ripley, een van de beste series van de laatste jaren) speelt de hoofdrol. Plot zal ik niet verklappen, gewoon gaan kijken!
Soms komt alles samen: een fascinerend onderwerp, een meesterlijke artistieke vertaling en lessen die blijven hangen. Dit is zo’n documentaire, niet voor niets voor een Oscar genomineerd. De film verweeft de dekolonisatie van Afrika met jazz. Centraal staat Congo, toen de schatkamer van de wereld. België, de VS, de VN – iedereen zat erbovenop. De Koude Oorlog op zijn heetst, terwijl de wereld zich probeerde te ontworstelen aan koloniale ketenen.
Een film die er eigenlijk niet had mogen zijn. Brady Corbet heeft een film gemaakt die alle Hollywood wetten tart. Een 3,5 uur durend epos over een Hongaarse-Joodse architect en Holocaustoverlevende die in Amerika zijn droom probeert te verwezenlijken. Investeerders aarzelden, studio’s hielden de deur dicht. Toch won Corbet de Zilveren Leeuw voor Beste Regisseur in Venetië en wist de film tien Oscar-nominaties te bemachtigen.
Jamie (13) wordt gearresteerd voor de moord op zijn klasgenoot. En dan begint dit briljante en rauwe drama over jeugdcriminaliteit, giftige mannelijkheid, sociale media, en hoe je in godsnaam een goede ouder kunt zijn onder deze omstandigheden. Elke aflevering is in één take gefilmd. Heel bijzonder. Je voelt alles. De jonge Owen Cooper speelt heel knap. Ben meteen groot fan van Stephen Graham – wat een acteur. De eindscène komt aan als een mokerslag.
Anders dan je gewend bent. Denk Boogie Nights, Magnolia, There Will Be Blood – maar dan met nog meer snelheid. Een politieke thriller vol actie, humor en ontroering. Rebellen plegen aanslagen in een autoritaire VS; zestien jaar later zijn ze opgebrand en bang dat het verleden terugkomt. Snelle scènes, lekkere achtervolgingen, intieme gesprekken. Over the top personages die tóch geloofwaardig blijven. Benicio del Toro is mijn favoriet: stil, wijs, helpt iedereen zonder geweld. En: de beste film-erectie in jaren.
Deze documentaire over Billy Joel heeft me geraakt, een man die zijn hele leven in zijn muziek heeft gestopt. Alles komt langs: zijn huwelijk, familie, zelfs de schaduw van Auschwitz. Het is ook een fantastisch tijdsbeeld. Al die klassiekers, de New York-anthem, die emotie… en telkens weet hij zichzelf opnieuw uit te vinden. Hij staat al 50 jaar aan de top.
Heel ontroerend zijn de scenes waarin hij over zijn vader vertelt. Die hem al vroeg heeft verlaten. En die Joel, als volwassen man, terugvindt in Wenen. Een band die nooit meer goed kwam. Hij verwerkt het allemaal in zijn songs. Misschien daarom blijven nieuwe generaties zich telkens weer in hem herkennen. Hij praat via zijn muziek. Hij kan alleen daarin zijn emoties kwijt. Hij zegt zelf: “Ik ben nog net zo de weg kwijt als ieder ander.” Zijn liedjes gaan altijd over het leven, over het existentiële. En dat al decennia. In die docu wordt dat ook uitgelicht door Springsteen, Sting en Paul McCartney. Het respect dat ze voor de man hebben is mooi om te zien. Ik heb nu nog veel meer waardering dan ik al had. Voor de man. Voor zijn talent. Voor zijn liefde én zijn demonen. En vooral voor de muziek die blijft.
PEPIJN VAN DIJK 