Een rijk en inspirerend leven

De wereldberoemde Britse neuroloog en schrijver Oliver Sacks overleed in augustus 2015. Hij werd 82 jaar. Gelukkig wist hij voor zijn overlijden deze prachtige autobiografie uit te brengen. Overigens was het zijn tweede, in 2001 verscheen de eerste: Uncle Tungsten: Memories of a Chemical Boyhood. Sacks was dan ook een buitengewoon productief schrijver. Boeken, artikelen, recensies, reisverslagen; hij was continu aan het schrijven. Aan het eind van zijn leven had hij het enorme aantal van duizend dagboeken in de kast staan. Deze dagboeken zijn bij het schrijven van ‘Onderweg’ goed van pas gekomen, aangezien het brein veel kan, maar slecht is in het correct herinneren van het verleden.

Het levensverhaal van Sacks is intens en kleurrijk. In de jaren 60 verhuist hij naar de Verenigde Staten; hij is dan begin dertig. Hij gaat eerst in San Francisco en L.A. wonen om in 1965 naar New York te verhuizen. Dit zal uiteindelijk zijn vaste woonplaats worden, hoewel hij bij herhaling stelt dat Engeland, specifiek zijn ouderlijk huis in Londen, zijn echte thuis is.

Sacks’ leven is een grote zoektocht. Ondanks zijn grote succes als wetenschapper en schrijver blijft hij onzeker, professioneel en emotioneel. Hij leert met vallen en opstaan dat wanneer hij kiest voor zijn eigen gevoel, hij zijn eigen koers vaart, succes hem ten deel valt.

Sacks is een intense man en stort zich zonder remmingen steeds weer in nieuw avonturen. Alles gaat in de overdrive: gewichtheffen (hij wint prompt titels), drugs (zijn vroege amfetamineverslaving zal hem zijn leven lang achtervolgen), schrijven (hij heeft altijd pen en papier bij zich, zelfs tijdens concerten), werken (letterlijk dag en nacht), zwemmen (rondjes om zijn eiland van 6 uur zijn niet ongewoon) en motorracen (hij racet zonder moeite 1500 kilometer in een weekend). Alleen seks blijft achter in intensiteit – hij biecht op dat hij op een gegeven moment een kleine veertig jaar geen seks heeft gehad. Ook gebruikt hij dit boek om uit de kast te komen. Tevens is hij al veertig jaar in therapie. Het is bijzonder om te lezen dat hij moet bekennen niet te weten wat echte liefde is. En dat hij schrikt als blijkt dat mensen echt om hem geven.

Oh ja, Sacks heeft ook een grote passie voor octopus, het periodiek systeem en driedimensionale beelden. En kan dagen geblokkeerd raken van een kritische recensie.

De auteur van vele bestsellers over mensen met neurologische afwijkingen (waarvan sommige verfilmd) heeft geen interesse in politiek en maatschappij. Dit verklaart grotendeels en tot mijn niet geringe opluchting dat hij zoveel tijd heeft voor zijn andere bezigheden. Sacks heeft uiterst creatieve en productieve ‘schrijferupties’ waarin hij in enkele weken een heel boek schrijft of in een dag vier puntgave artikelen uit zijn pen vloeien. Hij kan voor een simpele boekbespreking helemaal opgaan in de wereld van de chemie, doventaal of een verstopt volk in Micronesië.

Sacks is een onuitputtelijke onderzoeker. Zelf een melanoom in zijn eigen oog is aanleiding om de werking – of verkeerde werking – van zijn hersenen te ondeImage result for oliver sacksrzoeken. Net als eerder bij zijn gebroken been, wordt dit een experiment op zichzelf. Zo heb ik als lezer ook een en ander geleerd over migraine, Gilles de la Tourette en de wonderen van de hersenen in het algemeen.

Sacks’ vriend en mede-sterwetenschapper Stephen Gould stelt dat mensen verhalen vertellende schepselen bij uitstek zijn. Wij delen de wereld in als een reeks verhalen. Hoe kan een mens wijs worden uit zijn verwarrende omgeving als hij geen verhalen of menselijke drijfveren begrijpt? Sacks is au fond zo’n verhalenverteller. Zijn eigen leven is minstens zo’n prachtig verhaal als dat van zijn patiënten die hij zo liefdevol beschrijft (boeken vormen rode draad in intellectuele en professionele leven van Sacks, patiënten zijn verhalen. Verhalen die verteld moeten worden).

Ontroerend is dat Oliver Sacks op zijn 77ste nog verliefd wordt. En dat die liefde beantwoord wordt. Met deze Billy woont hij de laatste vijf jaar van zijn samen na een leven lang vrijgezel te zijn geweest. Met zijn laatste geschreven woorden richt Sacks, de man die zoveel moeite had zich te binden, aan hen die voor hem echt tellen: niet zijn boeken, zijn onderzoek of zijn faam, maar zijn vrienden en dierbaren.

Het boek is een scherpe reminder dat alleen door het leven als een permanente zoektocht te zien, met gevoel en talent als kompas, een rijk, bijzonder en intens leven mogelijk is. Zoals het neuraal darwinisme voorschrijft: we zijn voorbestemd – of we willen of niet – tot een leven van uniciteit en zelfontwikkeling, tot het creëren van onze eigen specifieke wegen in het leven. Sacks is daarin een inspirerend voorbeeld.